Бдение во манастирот на света Марија Магдалена во Стар Дојран на празникот на свети Архангел Михаил
 
 
 
 
 

Бдение во манастирот на света Марија Магдалена во Стар Дојран на празникот на свети Архангел Михаил (21.11.2015 18:43)

Гуруизам – погрешен однос меѓу духовниот отец и духовните чеда

 

Деца, да се потсетиме прво на клучниот дел од минатонеделната беседа: „Не е битно кој ни е духовен отец – умислен „гуру-духовник“ или неподготвен „поп“, битен е нашиот правилен однос кон него во процесот на послушанието, како и колку е длабока и искрена нашата намера да Му го посветиме животот на Бог; сето останато Бог ќе го регулира. Знаејќи го сето ова, ние што сакаме да живееме вистински православен духовен живот во Црквата не смееме да се самооправдуваме дека ни е потребен некој посебно свет или просветлен духовен отец за да му бидеме послушни, односно за да влеземе во процес на исцеление на умот. Тоа е обично самооправдување, лажен изговор“.  

Исто така, ви ветив дека за тоа што е гуруизам, ќе ви говорам следниот пат. Ја одбрав оваа тема затоа што гледам дека често се спомнува во последно време, а е во контекст на моите последни беседи. Вообичаено, за гуруизам говорат токму оние што немаат опит од подвигот на правилното послушание, кое, како што рековме, воопшто не зависи од никој друг освен од оние што самите треба да влезат во овој подвиг. Исто така, на оваа тема говорат и оние со мала вера во Бог, кои сакаат да го отфрлат благиот јарем и лесното бреме Христово. Ќе се обидам накратко да ви ги доловам карактеристиките на гуруизмот.

Која е главната карактеристика на гуру-духовниците? Непозната им е или, иако чуле, сепак ја одрекуваат перспективата на личниот духовен развој и раст на своите духовни чеда и бараат од нив доживотно послушание и потчинет однос. Според светоотечкото Предание, целосрдечното послушание кон духовниот отец важи само до просветлувањето на умот – состојба потврдена со дарот на умно-срдечната молитва, но не и потоа. Да ве потсетам, на вториот степен од духовниот развој – просветлување на умот, нема подвиг на послушание од типот духовен отецдуховно чедо! Кој ќе го достигне тоа, самиот ќе види што потоа има.

Со други зборови, оној духовен отец што ја покажува перспективата на православниот духовен живот – соединување со Христос во срцето, односно просветлувањето на умот и умно-срдечната молитва, никогаш не може да им покажува и да ги привлекува кон себе своите духовни чеда, туку секогаш ги насочува кон Богочовекот Христос; додека, пак, оној што не ја познава и покажува таа перспектива, автоматски покажува и привлекува само кон себе. Тоа е главната разлика меѓу вистинските и таканаречените гуру-духовници.

Како се влегува во замката на гуруизмот? Од една страна, потребен е неопитен духовник, а од друга страна, духовни чеда со неправилен однос кон него. Со еден збор, потребно е непознавање на Православното аскетско-исихастичко Предание.

Што не разбираат и двете инволвирани страни? Не разбираат дека меѓусебниот однос, дури и да се на првиот степен од духовниот развој – очистување на срцето од старстите, е повеќе душевно-телесен отколку духовен и дека како таков тој треба да се преобрази во повеќе духовен отколку душевно-телесен. Но, за тоа треба духовен опит. Вобичаено, нивниот однос се сведува во рамките на религиозна невроза, односно – душевен (телесен), а тоа најмногу се гледа во моментите кога тој однос се прекинува – најчесто поради разочараност од неисполнетите очекувања за специјален статус кај духовникот и сето она што потоа следува.

По кои знаци се распознава ваквиот однос?

Од една страна, духовните чеда, поради својата суета – односно поради својата душевност и телесност, најпрво бараат духовен отец кој веќе е познат и прочуен како таков. Откако ќе бидат примени од таквиот, тие обично ги негираат другите духовни отци и нивната духовност, а безмерно го величаат својот – продолжувајќи на тој начин да градат само душевен однос со него; со злорадост се интересираат, слушаат и прераскажуваат за грешките (без оглед дали е тоа вистина или лага) на други духовни отци – за да си го оправдаат и потврдат својот избор и други прелести од тој вид.

Од друга страна, на гуру-духовникот му годи нивното поведение и ги остава во оваа прелест, па дури и им потпомага со тоа што им забранува контакт со други духовници; забранува да се чита нешто од нив (или чита и лајкува на фејсбук); се велича самиот себе како единствен духовен, а ги критикува другите духовни отци како неспособни и слични на ова прелести. Главно, нема опит од просветленоста на умот и умно-срдечната молитва и не ги истакнува како главна перспектива на односот духовен отецдуховно чедо, а камоли да поучува нешто во врска со тоа.

Ваквите гуруистички заедници вообичаено функционираат како своевидни секти во Црквата, со сите погоренаведени карактеристики на елитизам, затвореност и исклучивост за „другите“.

Колку таканаречениот гуру-духовник е попознат или колку повисока функција има во Црквата, толку е и поподложен на болеста гуруизам. Оние што се со највисока власт во Црквата, свесно или несвесно, имаат најмногу можност за гуруизам – за апсолутистичко владеење во неа, затоа што ним нема кој да им каже дека за одредена работа не се во право, освен Бог. Бог им дава знаци дека не се во право, но ако дојде до тоа Бог и навистина да им каже, обично е доцна.

Овој текст е напишан најмногу за духовните чеда влезени во замката на гуруизмот. Тие се главни двигатели на прелеста гуруизам. Ќе снема ли гуруистичко настроени духовни чеда, ќе го снема и гуруизмот. Со ова не ги повикувам да го сменат својот духовен отец, туку да го исправат својот однос кон него. Не смееме нашите духовни проблеми да ги лоцираме надвор од себе (во духовниот отец, во нашиот ближен) и не смееме да се врзуваме душевно (телесно) за духовниот отец, туку само за неговото евангелско слово (ако е такво) – разликата меѓу овие две врзувања е како разликата меѓу вистината и прелеста. Гореспоменативе промашувања се истовремено и напуштање на Преданието на светите Отци.

И да заклучам: не е проблемот во тоа каков е нашиот духовен отец – дали е свет или е само „обичен“ свештеник, или гуру-духовник итн., туку главниот проблем е нашиот однос кон него – дали е во согласност со аскетско-исихастичкото Предание на светите Отци на Црквата или е – „како је мали Џокица замишљао духовни живот“.

            Православната Црква, како здрава и терапевтска средина, не може да поддржува и да негува никаква патологија во себе. Таа е таква Божествена Заедница од која лажниот живот и прелеста сами се отсекуваат, и затоа по некое време сите неправилности во неа самите се покажуваат – или отпаѓаат од неа и стануваат видливи за заедницата и пример како не треба, или се исправаат и сè си доаѓа на свое место. Секако, едно е состојбите сами да си дојдат на свое место, како што е допуштено од Бог, а друго е свесно и лично да ги исправиме, како што е благословено од Бог.

Митрополит Струмички Наум