Божествена Литургија во манастирот во Водоча
 
 
 
 
 

Божествена Литургија во манастирот во Водоча (07.09.2014 12:51)

За двете функции на умот

 

Рековме дека различна е храната на умот од храната на разумот. И, различно е знаењето на умот од она на разумот. Храна на умот е опитот и заедницата со Бог (светотаинската и молитвената), додека пак, храна на разумот е овоземното теоретско образование (од која било област на науката и културата, па дури и на теологијата, како и од разните вештини). Знаењето на умот е познанието на Бог (како просветленост или обоженост), додека пак, знаењето на разумот е опитноста во овоземните науки и вештини, како и во културата.

Просто речено, умот прво го храниме со опит на Бог од кое произлегува и знаењето или познанието на Бог; додека разумот прво го храниме со теоретско знаење од која било област, а од опитот во работењето во конкретната област произлегува и неговото соодветно знаење. Умот преку молитвено собирање на својата енергија во Бог – во срцето, Го познава Бог и ја остварува својата основна функција, а кога умот преку сетилата ќе ја расее својата енергија низ светот, тогаш ја остварува својата секундарна функција како разум. И едната и другата функција, преку подвиг или острастување, можат да предизвикаат соодветна зависност на умот, но едно е зависност на умот како љубов, а друго е зависност на разумот како страст. Зависноста како љубов (кон Бог) е слобода за човековиот ум, додека зависноста како страст (кон што било) е ропство на човековиот разум, која станува како втора природа на човековиот ум.

Сега, како што ние го забрзуваме ритамот и интензитетот на изговарање на Исусовата молитва за да ги прекинеме демонските помисли и да ја собереме молитвено енергијата на умот во Бог – во нашето  срце, така и демонот го забрзува ритамот на нашиот живот и протокот на  информации во него за да ја прекине Исусовата молитва, а енергијата на нашиот ум преку сетилата да ја расее и поврзе со световното. Ние се бориме умот да ни функционира, пред сè, во својата основна функција, а демонот се бори умот да ни функционира постојано низ неговата секундарна функција – како разум. Со просветлувањето на умот, а со тоа и на разумот (преку дарот на умно-срдечната молитва), конечно се надминува внатрешниот расцеп меѓу основната функција на умот и неговото функционирање како разум, и човековата личност се исцелува.

Значи, очигледно е дека Бог и духовниот живот не можат да се достигнат, спознаат и правилно објаснат само преку функционирањето на разумот и телесните сетила, затоа што Он за нив е недостапен. За оној што на тој начин ќе се обиде да им пријде, Бог, Богородица, Црква и духовен живот засекогаш ќе останат само апстрактни поими. Следствено, не можеме само преку разумот и сетилното да ја пронајдеме и смислата на нашето постоење. Бесмислата на животот, пак, е основната причина за ноогената невроза и депресијата од кои скоро целото човештво е опфатено. Оттука произлегуваат и разните бегства, од така доживеаната реалност, во разните зависности – од кои прва денес стана зависноста од интернетот и социјалните мрежи. Дури ни проповедта на Евангелското слово, заснована само на разумот, не може да го осмисли нашиот живот и не може да нѐ извлече од замката на депресијата и очајанието – туку само ќе ги храни и зајакнува.

Затоа, комуникацијата со светот само преку непреобразените разум и сетила, внимавајте, го претвора светот околу нас во еден куп мртви идоли (нешто од кое што ние „зависиме“ и без кое што „не можеме“), без оглед дали ние тоа свесно го сакаме или не, и истовремено претставува и соодветно острастено поврзување и заедница со мртвите идоли на овој свет – без оглед на тоа каква форма и кое име тие го носат; како и ропско служење ним – наместо на Живиот Бог. Значи, уште еднаш: сè она (и нам најблиското), кое преку разумот и телесните сетила ќе го поставиме како приоритет во нашиот живот пред превасходната заедница и познание на Живиот Бог, е мртов идол и непремостлива пречка за единство со Живиот Бог. Нормално, кој нема заедница со Бог нема ни вистинска заедница со своите ближни.

Сега мислам дека е јасно зошто покајанието, односно преумувањето (возобновувањето на основната функција на умот) – како суштински Евангелски повик, е длабока егзистенцијална потреба за жив живот во Соборното Тело на Богочовекот Христос – Црквата, а не обичен гол морализам и пиетистички декор – како кај номиналните христијани на денешницата.  

Митрополит Струмички Наум